Άρθρο της Χρυσούλας Κατσαβριά Σιωροπούλου
Μια πόλη που διάβαζε. Τι συνέβη μετά;
Υπάρχουν κάποιες αφορμές που δεν έρχονται απλώς για να μας θυμίσουν κάτι, αλλά για να μας φέρουν αντιμέτωπους με τις επιλογές μας. Η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου (2 Απριλίου) είναι μία από αυτές.
Γιατί το παιδικό βιβλίο δεν είναι μόνο ιστορίες, είναι ο πρώτος τρόπος που ένα παιδί συναντά τον κόσμο, τον ερμηνεύει και αρχίζει να βρίσκει τη δική του θέση μέσα σε αυτόν.
Σε μια εποχή όπου η ταχύτητα κυριαρχεί, όπου η εικόνα αντικαθιστά τη φαντασία και η πληροφορία δεν αφήνει χώρο για εσωτερικότητα, το βιβλίο μοιάζει να αντιστέκεται σιωπηλά.
Ζητά χρόνο. Ζητά παρουσία. Ζητά σχέση. Και ίσως γι’ αυτό δεν είναι πολυτέλεια , είναι ανάγκη.
Η φιλαναγνωσία δεν είναι μια εκπαιδευτική τεχνική. Είναι μια βαθιά ανθρώπινη εμπειρία και ως τέτοια χρειάζεται φροντίδα, συνέπεια και επιλογή.
Υπήρξαν χρόνια στην Καρδίτσα που αυτή η επιλογή έγινε πράξη.
Το δίκτυο των 11 παιδικών βιβλιοθηκών ήταν μια ζωντανή, καθημερινή εμπειρία για εκατοντάδες παιδιά. Ήταν οι χώροι όπου το βιβλίο έπαψε να είναι «μακρινό» και έγινε οικείο, προσιτό, δικό τους.
Σε γειτονιές και κοινότητες όπου η πρόσβαση ήταν περιορισμένη, άνοιξαν πόρτες. Παιδιά που δεν είχαν βιβλία στο σπίτι τους, βρέθηκαν μπροστά σε ράφια γεμάτα ιστορίες. Κάθισαν σε κύκλους, άκουσαν αφηγήσεις, διάλεξαν το πρώτο τους βιβλίο.
Και μαζί με τα βιβλία, ήρθαν οι άνθρωποι.
Συγγραφείς και εικονογράφοι που ταξίδεψαν για να συναντήσουν τα παιδιά. Εμψυχωτές που μετέτρεψαν την ανάγνωση σε εμπειρία. Δάσκαλοι που συνεργάστηκαν ουσιαστικά, ενθαρρύνοντας τα παιδιά να διαβάσουν όχι γιατί «πρέπει», αλλά γιατί το θέλουν.
Η ετήσια έκθεση παιδικού βιβλίου, σε συνεργασία με τα βιβλιοπωλεία της πόλης, έγινε γιορτή. Μια γιορτή που δεν αφορούσε μόνο το βιβλίο, αλλά τη σχέση της πόλης με τα παιδιά της.
Έτσι δημιουργήθηκε κάτι σπάνιο.
Όχι μια καμπάνια.
Αλλά μια κουλτούρα.
Μια πόλη που διάβαζε.
Σήμερα, όμως, το ερώτημα είναι αναπόφευκτο και δεν μπορούμε να το αποφύγουμε.
Τι συνέβη μετά;
Από τις 11 παιδικές βιβλιοθήκες του Δήμου Καρδίτσας , δεν λειτουργούν όλες. Και όσες συνεχίζουν να λειτουργούν , το κάνουν με ελάχιστο προσωπικό, χωρίς ουσιαστική ανανέωση βιβλίων, με παλιές υποδομές και χωρίς την προτεραιότητα που τους αξίζει.
Δεν πρόκειται για μια φυσική φθορά. Πρόκειται για μια σταδιακή υποχώρηση προτεραιοτήτων.
Και αυτή η υποχώρηση δεν είναι ουδέτερη.
Γιατί μια βιβλιοθήκη που υπολειτουργεί δεν είναι απλώς λιγότερο ενεργή. Είναι ένας χώρος που δεν μπορεί να κρατήσει το παιδί, να το εμπνεύσει, να δημιουργήσει σχέση.
Και έτσι, σιγά σιγά, αυτό που κάποτε ήταν ζωντανή εμπειρία κινδυνεύει να μετατραπεί σε ανάμνηση.
Την ίδια στιγμή, τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο εικόνες, ταχύτητα και συνεχή ερεθίσματα.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα περιορίσουμε τις οθόνες. Είναι τι θα προσφέρουμε στη θέση τους.
Το βιβλίο δεν ανταγωνίζεται την οθόνη με όρους εντυπωσιασμού. Προσφέρει κάτι διαφορετικό: βάθος, συγκέντρωση, εσωτερική εικόνα.
Ένα παιδί που έχει γνωρίσει την ανάγνωση ως εμπειρία δεν χρειάζεται να απομακρυνθεί από την οθόνη με πίεση. Έχει ήδη βρει έναν άλλο κόσμο.
Αλλά αυτός ο κόσμος δεν εμφανίζεται μόνος του.
Χτίζεται.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία.
Η φιλαναγνωσία δεν είναι υπόθεση μόνο της οικογένειας. Ούτε μόνο του σχολείου.
Είναι ευθύνη της τοπικής κοινωνίας.
Είναι ευθύνη της αυτοδιοίκησης.
Γιατί οι παιδικές βιβλιοθήκες δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ευκαιρίες.
Ευκαιρίες για ένα παιδί να ανακαλύψει τον εαυτό του.
Ευκαιρίες για μια κοινωνία να επενδύσει ουσιαστικά στο μέλλον της.
Και αυτές οι ευκαιρίες δεν μπορούν να λειτουργούν αποσπασματικά, χωρίς ανθρώπους, χωρίς υλικό, χωρίς προτεραιότητα.
Δεν ξεκινάμε από το μηδέν.
Ξέρουμε.
Έχουμε δει.
Έχουμε αποδείξει ότι γίνεται.
Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να το ξανακάνουμε.
Είναι αν θα το επιλέξουμε — συνειδητά και με συνέπεια.
Να ξαναδώσουμε ζωή σε αυτούς τους χώρους.
Να τους ενισχύσουμε με επαρκές προσωπικό και ανθρώπους που μπορούν να εμπνεύσουν.
Να τους εμπλουτίσουμε με σύγχρονα βιβλία και νέες ιδέες.
Να τους δώσουμε ξανά τη θέση που τους αξίζει.
Γιατί κάθε παιδί που βρίσκει ένα βιβλίο, βρίσκει έναν δρόμο.
Και κάθε πόλη που επιλέγει να δώσει στα παιδιά της αυτή τη δυνατότητα, δεν κάνει μια πολιτιστική επιλογή.
Κάνει μια επιλογή μέλλοντος.
Και αυτή η επιλογή δεν μπορεί να περιμένει.
Ας μην αφήσουμε, λοιπόν, αυτές τις ευκαιρίες να χαθούν.
Χρυσούλα Κατσαβριά Σιωροπούλου
πρώην διευθύντρια του Δικτύου Παιδικών Βιβλιοθηκών Καρδίτσας (30 χρόνια)
Εικαστικός – καλλιτεχνική επιμελήτρια & εμψυχώτρια εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων.
